Ophemeling van een seriemoordenaar

De subtitel van deze autofictie luidt: ‘Hoe John Steinbeck en Robert Kappa mijn grootvader redden’. Ook al is Robert Kappa onjuist gespeld – het betreft Robert Capa – is het een intrigerend gegeven. Zo ook de eerste zin van de inleiding tot hoofdstuk 1: “Hoe kruiden de bevruchting van mijn grootvader in het dorp Ingelmünster beïnvloedden”. De protagonist is de Joodse grootvader van de auteur, een man die op zijn zeventiende het vaderland ontvluchtte en naar Canada uitweek. Vanaf dat moment volgt een turbulente reis, via de maffia in Chicago en New-York tot de Spaanse burgeroorlog en (als SS-officier) het front in Rusland tijdens WO-II.

Vanaf zijn jonge jaren ontpopt grootvader zich tot moordenaar ‘in dienst van’. Eerst van de maffia in de VS, daarna als dubbelspion tijdens de Spaanse burgeroorlog. Al in de VS sluit hij zich aan bij een fascistische, antisemitische beweging. Daarbij vergoelijkt de auteur die wonderbaarlijke keuze(s) van zijn grootvader. Ondertussen sticht hij in Canada een landbouwbedrijf dat door een lokale vriend wordt beheerd en uitgebreid. Hij ontpopt zich tot zeer sociale werkgever voor zijn arbeiders, maar slechts met één doel: dat hij maximaal rendement haalt uit die onderneming.

Enkele jaren voor WO-II verhuist hij met zijn Canadese schone weer naar België. Na een paar weken laat hij vrouw en kinderen achter en sluit zich aan bij Franco’s troepen. Volgens de auteur omdat hij niet zonder avontuur kan, al zal de lezer dit eerder verklaren uit een onweerstaanbare zucht tot moorden, iets waarin de man zich bekwaamt. Hij houdt lijstjes bij van het aantal slachtoffers dat hij dagelijks maakt (“vandaag met 77 mijn vorige record verbroken”). De walging vanwege het ophemelen van een seriemoordenaar noopt regelmatig het boek even aan de kant te leggen. Als hij zich vervolgens bij de SS aansluit, wederom uit opportunisme en vooral uit oogpunt van financieel gewin, is verder lezen een ware kwelling. Voor vrouwelijke lezers is daar nog een extra drempel: vrouwen worden in het verhaal voorgesteld als gebruiksvoorwerp om ‘zijn sabel’ te spoelen.

‘De vergetene’ is een aaneenschakeling van anekdotes. Van enige psychologische ontwikkeling is geen sprake. De auteur is onzorgvuldig – bepaalde feiten zijn onjuist of slordig weergegeven – en springt van de ene kwestie naar de andere, zonder blijk van enig empathisch vermogen. Daarbij is de auteur niet consistent, zoals bijvoorbeeld blijkt uit de beschrijving van de relatie van grootvader met zijn Canadese vrouw (waarom wordt de rol van die vrouw nauwelijks uitgewerkt?):

“… ze hunkerde ernaar door hem genomen te worden, ’s morgens, ’s middags, ’s avonds, op elk moment dat ze elkaar tegenkwamen.” (pagina 219)

“Alles lijkt erop dat het een gelukkig huwelijk en gezinsleven was.” (pagina 226)

“Maar Martha was niets van dat alles. Ze had geen liefde gezien toen ze klein was bij haar thuis, en kon geen liefde vinden toen ze ouder was. Ze probeerde haar best te doen door alle taken uit te voeren die ze verondersteld werd te doen …” (pagina 294)

Buiten het feit dat ‘De vergetene’ niet meer is dan een (ongeloofwaardige) aaneenschakeling van anekdotes – een ‘en toen, en toen, en toen-boek’ – toont uitgeverij Manteau geen respect voor de auteur. Men had hem moeten begeleiden en op beginnersfouten wijzen. Op zijn minst had men het boek fatsoenlijk kunnen redigeren. Niets van dat al…