Een ervaring alsof je de middelen uit een smartshop hebt gebruikt

De ik-figuur is een dertienjarige jongen in Hessen. Of is hij de veertiger die terugkijkt op zijn tienerjaren? Eén ding weten wij lezers zeker: in 1969 is hij dertien jaar en bedenkt hij als naam voor zijn opstandige clubje (met vrienden Achim, Claudia en Bernd) de naam Rote Armee Fraktion, een naam die hem in zijn latere leven verdacht maakt. De RAF die wij allen kennen, presenteerde zich namelijk pas onder die naam in 1970.
De ik-figuur groeit op in een welvarend gezin. Vader is fabrikant. Moeder ligt ziek op bed, maar ‘de vrouw van Caritas’ verzorgt hem en zijn jongere broertje. Zij leven in relatieve weelde. Mag in Berlijn de moderne tijd zijn aangebroken, op het platteland van Hessen leeft de bevolking nog met het trauma van de jaren vijftig: hoe moeten we omgaan met ons naziverleden, in welk hokje pas ik het beste thuis? In een voornamelijk protestantse omgeving groeit de jongen op als katholiek, waarbij zijn plaats direct bepaald is. Hij is rebels, dweept met de muziek die langzaam maar zeker bij hem binnendringt: The Beatles, een beetje Stones, The Small Faces. Alles om hem heen verbindt hij met muziek, met songs uit de jaren zestig, waarbij Duitstalig uit den boze is. Het leven van de dertienjarige, zijn fantasieën, is één belangrijke verhaallijn.
De andere belangrijke verhaallijn is die van de veertiger, de man die wordt ondervraagd over zijn verleden en zijn relatie tot de RAF. Maar ook dat van de man in het ziekenhuis, opgenomen vanwege psychoses, die leeft in het verleden, in zijn tienerjaren. Een alleenstaande man die probeert jeugdherinneringen op te halen, inclusief alle details uit die tijd zoals snoepgoed, gebruiksartikelen, geuren en kleuren.
Het hoofdthema van deze kiloknaller is echter ‘bedacht’ uit de titel. De hoofdpersoon bedenkt veel, als lezer weet je vaak ook niet wat wel en niet gebeurd is. Hij schept verwarring. Volgens de flaptekst van het boek leer je er de geschiedenis van de Bonds Republiek Duitsland (jaren zestig tot en met tachtig) door kennen, maar dan moet je wel een verdomd goed detective zijn. Bedacht, verdacht, verzonnen. Ga daar als lezer maar eens aan staan…
Ten onrechte heb ik tot dusverre een roman beschreven die een klassieke opbouw heeft. Dat is geenszins het geval. Witzel heeft echt alle stijlvormen uit de kast gehaald: hoofdstukken met korte zinnen, lange hoofdstukken die uit één zin bestaan, poëzie, theaterteksten, voetnoten waarin hele verhalen/geschiedenissen staan. Af en toe is dat om gek van te worden. Zeker omdat je na lezing van weer een nieuw hoofdstuk je jezelf afvraagt waar dat hoofdstuk überhaupt aan bijdraagt in de loop van de roman. Dan besluipt je ergernis, bijvoorbeeld de ergernis dat de redacteur blijkbaar ook werd overvallen door wanhoop tijdens het redigeren, want het wemelt van de spelfouten (blijkbaar heeft Lebowski nog nooit van spellingcontrole gehoord). Mateloos irritant!
Dit 850 pagina’s dikke boek vergt je minimaal een 40-urige werkweek, met de nadruk op WERK. Van een plot is geen sprake, wat overigens allerminst een oordeel is. Zou je er dan wel aan moeten beginnen? Ja, doe toch maar. Het is een bijzondere leeservaring waar je uren over kunt praten.