Interessante caleidoscopische vertelling om gedoseerd van te genieten

In Antwerpen is de Britse auteur Michael Pye in de geschiedenis van, de naam zegt het al, Antwerpen gedoken. Hij gaat terug naar de zestiende eeuw waar de stad als handelscentrum bloeide en de geldhandel floreerde. Vanuit alle hoeken van de wereld kwam men om handelswaar te verkopen en te kopen. Lange tijd behield de stad een autonome positie waar de inquisitie (nog) geen voet aan de grond had en joodse en protestante inwoners ongemoeid werden gelaten. Deze welvaart en rust was slechts van korte duur en toen rellen, muiterijen en de macht van de inquisitie toenam. Hierdoor trokken de welvarende mensen naar andere steden om hun geld veilig te stellen en vertrokken de Joden en protestanten naar veiliger oorden. Gevolg was dat Antwerpen zijn status van belangrijke handelshaven verloor en het steeds meer in verval raakte. Pon Ruiter en Annemie de Vries verzorgden de vertaling.

Pye heeft zich gedegen verdiept in de geschiedenis. Hij heeft ervoor gekozen om van Antwerpen een caleidoscopisch vertelling te maken. Op deze wijze belicht hij de geschiedenis van Antwerpen van heel veel verschillende kanten. Aan de hand van talloze brieven, geschriften en boeken die bewaard zijn gebleven vertelt hij over de mensen die gezorgd hebben voor de kortstondige welvaart van Antwerpen. In een zakelijk beeldende schrijfstijl met wat (droge) humor op zijn tijd laat hij Antwerpen tot leven komen.

"Uiteraard is het de taal met de eenvoudigste, kortste woorden, en dan blijkt, niet geheel tot onze verrassing, dat de gehele mensheid ooit de taal van Brabant heeft gesproken. Antwerpen is niet alleen de evenknie van Rome, het is de stad waar de taal van het paradijs wordt gesproken."

Vooral dat tussenzinnetje ‘niet geheel tot onze verrassing’ vind ik een voorbeeld van zijn droge humor.

In eerste instantie werd ik overdonderd door de hoeveelheid informatie, namen en jaartallen die Pye over me uitstortte. Pye zegt zelf dat een stad meer is dan alleen een stipje op een kaart. Wat er is gebeurd en de manier waarop een plek gebruikt is, de bewoners, de passanten, etc. spelen allemaal een rol in de geschiedenis van een stad. Omdat ik wist dat het geen chronologisch verhaal was, stapte ik in het 'avontuur' met de verwachting dat hij de mensen die de stad maakten tot leven zou brengen. En daar is hij met deze opbouw prima in geslaagd. Toen ik eenmaal had losgelaten dat ik alles zou moeten onthouden wat ik las, genoot ik van het boek en de verschillende mensen die in mijn gedachten in de stad tot leven kwamen.

Al lezende kom je tot de conclusie dat bepaalde dingen van alle tijden zijn. De maatregelen die nu gelden voor Covid-19 vertonen opvallend veel overeenkomsten met de maatregelen die indertijd genomen werden om de pest te bestrijden. Oorlogen, vluchtelingenproblematiek, genocide, corruptie. Het gebeurt allemaal nog steeds. En ook de verspreiding van ‘fake news’ vond toen al plaats. Om je goede naam te beschermen moest je daar ook toen al erg alert op zijn, omdat dat je zakelijke belangen ernstig schade kon toebrengen.

'Een onjuist verhaal uit Antwerpen moest de kop worden ingedrukt, anders bleef het eeuwig rondzingen.'

Opvallend was dat de vrouwen in Antwerpen een grote vrijheid hadden. Ze voerden handelsondernemingen aan, konden zonder chaperonne op stap met mannen en waren actief als auteur of schilder onder hun eigen naam. Een lichtend voorbeeld was de Joods-Portugese Doña Gracia, die aan het hoofd stond van een internationaal handelshuis. Daarnaast hielp ze vele Joodse vluchtelingen te ontsnappen aan de inquisitie.

De twee katernen in full colour met schilderijen van personen en gebeurtenissen geven het verhaal extra kleur, waardoor het nog meer voor je gaat leven. De grote hoeveelheid voetnoten en het personenregister zijn vooral handig als naslagwerk, maar heb ik tijdens het lezen links laten liggen. Met Antwerpen heeft Pye een interessant geschiedenisboek geschreven, dat je het beste gedoseerd tot je neemt om de hoeveelheid informatie te laten bezinken.