Filosofisch betoog over de niet vrije wil

Hamer, Jurriën
Waarom schurken pech hebben en helden geluk; een nieuwe filosofie van de vrije wil/ Jurriën Hamer.-Amsterdam: De Bezige Bij, 2021.- 174 pagina's; 21 cm.
Met literatuuropgave.
ISBN 978 94 031v2011 9

Jurriën Hamer won met dit boek de Socrates Wisselbeker voor het meest prikkelende filosofieboek van 2021. Behalve filosofie heeft Hamer ook rechten gestudeerd. Hij deed onderzoek aan de London School of Economics. Promoveerde in Utrecht. Dit is zijn eerste filosofieboek.

Hamers achtergrond als jurist is merkbaar doordat hij het ontbreken van de vrije wil, waar hij vrij makkelijk overheen stapt, combineert met ons strafrecht. Het centrale punt in zijn betoog is het ontbreken van goede grond voor schuld door misdaad. Immers, als wij gedetermineerd zijn door onze genen, opvoeding en omgeving, dan hebben miljonairs en bewierookte wetenschappers niet meer recht op een geslaagd leven dan een arme sloeber die al bij voorbaat kansloos was in de maatschappij en zich mede daardoor misdadig gedrag ging vertonen. Hamer stelt dat door onze steeds strenger wordende straffen 50% recidive standaard is en ook mensen die in de fout zijn gegaan waardigheid gunnen en kansen bieden op ontwikkeling sowieso al veel beter werkt (Voorbeeld: Het Noorse eiland Atoya waar gevangenen zich vrij bewegen. De recidive is daar 16%).
Ieder mens is om redenen die wij niet kunnen achterhalen het product van haar voorgeschiedenis. Alle voorgaande gebeurtenissen in de familielijn en de omgeving, gebeurtenissen die plaatsvonden en toevalligheden (wat wij toeval noemen hoeft het niet noodzakelijkerwijs te zijn). Daarom hoeven helden niet op een erepodium gehesen en schurken evenmin verketterd te worden. (En miljonairs zijn zeker geen betere mensen dan ieder ander en hebben geen intrinsiek recht op hun rijkdom). Ze zijn geen van beiden, door het ontbreken van vrije wil, echt debet aan hun geslaagde rol in de maatschappij dan wel aan hun over de schreef gaan. Hamer geeft aan dat er binnen het strafrecht natuurlijk al wel rekening wordt gehouden met verzachtende omstandigheden en intenties, maar dat dit fundamenteel uitgebreid zou moeten worden. Geluk hebben of pech (in omstandigheden, genetisch materiaal) zijn de categorieën die grotendeels bepalen waar we terechtkomen in ons leven.

Heel helder betoog met leuke voorbeelden. (Dirk Kuijt als geslaagd voetballer heeft als karakteristiek voordeel dat jij kan doorzetten/volhouden om zo bij de top te komen).