Interessant overlevingstips, maar niet voor iedereen weggelegd

Laurence Gonzales’ boek Deep survival (met als ondertitel Wie overleeft, wie niet en waarom) werd voor het eerst gepubliceerd in 2003, maar verscheen pas in januari 2026 in een door Rob de Ridder verzorgde Nederlandse vertaling. Hierin neemt hij diverse verhalen onder de loep van mensen die avontuurlijke, maar riskante expedities ondernamen, hierbij in de problemen kwamen en op soms wonderbaarlijke wijze in leven bleven. Hij analyseert deze situaties, toont aan hoe de hersenen op zulke momenten werken en verklaart waarom sommigen in gevaarlijke omstandigheden terecht kunnen komen. De essentie hiervan is om te laten zien wat iemand tot een overlever maakt.

Het boek bestaat uit twee delen en elk daarvan heeft in principe een ander uitgangspunt. Zo is het eerste gedeelte voornamelijk gericht op de vraag hoe ongelukken gebeuren en het volgende behandelt het overleven. Ondanks dat er zonder meer een verschil merkbaar is, is de scheidslijn ook weer niet zo groot dat ze los van elkaar gezien kunnen worden. Eem overkoepelende factor is namelijk dat ze beide focussen op het gedrag van iemand die zich in een hachelijke en vaak zelfs levensbedreigende positie bevindt. Aan de hand van een groot aantal voorbeelden – alle zijn waargebeurd – zet de auteur uiteen hoe de menselijke geest op zo’n moment werkt en of betrokkenen dan nog enigszins rationeel kunnen denken en handelen.

Gonzales, die zich jarenlang in de neurowetenschap heeft verdiept, legt onder andere uit hoe de hersenen tijdens perioden van stress – want neem maar aan dat je tijdens een gevaarlijk moment behoorlijk wat opwinding ervaart – werken. Dit is, zeker wie enigszins in deze materie geïnteresseerd is, boeiend, maar eveneens tamelijk ingewikkeld. Dan doet de lezer er verstandig aan zijn aandacht niet te laten verslappen. Heel anders is het wanneer de auteur over de soms bizarre omstandigheden van de avonturiers vertelt. Deze uiteenzettingen (soms zijn het alleen maar korte fragmenten) intrigeren stuk voor stuk, zijn soms zelfs spannend en bewijzen dat velen over een enorme wilskracht en levenslust beschikken. Ondanks de ongelukkige ellende die ieder van hen is overkomen, zijn hun verhalen het meest aansprekend.

De doelstelling van dit boek en het idee erachter zijn niet zo heel erg gek, vooral als je in ogenschouw neemt dat de belangstelling voor extreme sporten en risicovolle avonturen in de loop der jaren in aantal is toegenomen. Je kunt je echter niet aan de indruk onttrekken dat de vele voorbeelden en de twaalf stappen die overlevers moeten doen om uit de problemen te blijven (deze worden aan het eind opgesomd) vooral bedoeld zijn voor de liefhebbers en beoefenaars van deze of soortgelijke activiteiten. De gewone huis-, tuin- en keukenproblemen en/of -moeilijkheden worden niet uitgelicht, dus de gemiddelde mens kan beduidend minder met de verschillende – overigens zeer bruikbare en nuttige – tips en richtlijnen die gegeven worden. Toch weet de auteur te bewerkstelligen dat je sommige voorbeelden op je eigen situatie projecteert en je je afvraagt of je zelf iets overeenkomstigs, maar dan wel in veel minder extreme mate, hebt ervaren. Mogelijk dat dit ook Gonzales’ doelstelling was.

Een opmerkelijk feitje is dat de auteur het regelmatig over toeval en toevalligheden heeft, terwijl hij aan het eind van zijn betoog zijn twijfels over dit woord uitspreekt en aangeeft dat het alleen maar is verzonnen om de vervelende grens tussen orde en chaos te verklaren. Dit is ietwat tegenstrijdig. Desalniettemin is Deep survival wel een boek dat een onderwerp aansnijdt dat tot nadenken aanzet, maar lang niet voor iedereen bruikbare informatie oplevert.