Puik stukje werk

In Zweden genoot Henning Mankell onder andere publieke bekendheid door zijn activisme, waaronder zijn aversie tegen de Vietnamoorlog, de apartheid in Zuid-Afrika en zijn medewerking aan een hulpkonvooi naar Gaza. De rest van de wereld leerde hem vooral kennen als de auteur van de serie rond inspecteur Kurt Wallander. Het zevende deel, Midzomermoord (2003), wordt door velen gezien als een van de beste boeken van de tiendelige reeks.

Een drietal jongeren heeft zich tijdens midzomernacht uitgedost in achttiende-eeuwse kledij, maar blijken na afloop van de viering te worden vermist. Hun ouders ontvangen ansichtkaarten waarop geschreven staat dat ze een reis door Europa maken. Een van de moeders gelooft hier niet in en gaat naar de politie. Als Wallander zijn team bij elkaar heeft geroepen, is hun collega Svedberg afwezig. Hij blijkt onbereikbaar en als de inspecteur naar diens woning gaat, treft hij hem vermoord aan. Later ontdekt hij een verband tussen zijn collega en de drie jongelui, maar waar dit uit bestaat is voor hem nog een groot raadsel.

In de proloog word je meteen geconfronteerd met een vooralsnog onbekend individu – het duurt tot het eind van het verhaal tot bekend wordt wie hij is – die het om nog onbekende redenen heeft voorzien op de drie jongeren die hun eigen midzomerfeestje vieren. Dit zorgt ervoor dat de nieuwsgierigheid van de lezer ontwaakt en waardoor tevens een lichte spanning ontstaat. Deze spanning kabbelt hierna gestaag voort, overigens zonder dat het echt zinderend is of de plot boordevol actie zit. Een uitzondering vormt de ontknoping, waarin het tempo, dat tot dan erg bedaard verloopt, aanzienlijk hoger ligt en de omstandigheden waarin Wallander in die fase terechtkomt enigszins riskant zijn. Toch hoef je je niet te vervelen, want er gebeurt – hoewel dit ogenschijnlijk niet altijd zo lijkt – meer dan voldoende, zowel wat het onderzoek betreft als de persoonlijke situatie van de inspecteur.

Vanzelfsprekend wordt het verhaal voornamelijk verteld vanuit het perspectief van Wallander, maar zo nu en dan zijn er fragmenten waarin de onbekende man uit de proloog in het spotlicht komt te staan. Op die momenten krijgt de lezer in zekere zin een kijkje in zijn hoofd en kom je, zonder dat zijn beweegredenen onthuld worden, een klein beetje te weten hoe hij denkt en doet. De andere personages, met name de terugkerende, blijven niet buiten beeld, maar over de meeste van hen wordt verhoudingsgewijs niet zo heel erg veel onthuld. Niet erg en in feite ook helemaal niet noodzakelijk, het is immers Wallander die de kar trekt en van hem krijg je een behoorlijk goed beeld. Daarom is het niet nodig de serie op volgorde van verschijnen te lezen, want Mankell heeft alles dusdanig ingekleed dat de afzonderlijke delen los van elkaar gelezen kunnen worden.

Zoals gezegd speelt de plot zich in een vrij traag tempo af, maar dit houdt absoluut niet in dat er niets gebeurt. Verre van zelfs, want het aantal ontwikkelingen is talrijk, terwijl het politieonderzoek eigenlijk niet eens zo heel erg opschiet. Er worden echter wel degelijk vorderingen gemaakt en die zijn dermate interessant dat het verhaal meer en meer intrigeert. Ofschoon Mankell er niet uitgebreid aandacht aan besteedt, stipt hij zo nu en dan enkele maatschappelijke thema’s aan. Deze zijn, bijna dertig jaar na het schrijven van dit boek, nog steeds actueel en sommige hebben zich in de loop der jaren zelfs verergerd. Hij had destijds een goede vooruitziende blik.

De schrijfstijl van de auteur is prettig en buitengewoon gedetailleerd. Hierdoor weet hij een sfeer te creëren die uitstekend bij de personages, de omstandigheden en de tijd passen. Natuurlijk is lang niet alles wat hij schrijft van belang en had het boek aanzienlijk dunner kunnen zijn, maar in dat geval was Midzomermoord niet meer hetzelfde verhaal, hetgeen recht zou doen aan hoe Mankell het bedoeld had. Kortom, het boek zoals het nu is, is een puik stukje werk.