Ter nagedachtenis van Gerry Mehrtens (23-8-36 – 1-8-2022)(Jaag je ploeg over de botten van de doden, Olga Tokarczuk)

Jaag je ploeg over de botten van de doden gaat over een excentrieke dierenliefhebster die een teruggetrokken bestaan leidt in de bossen van Polen en betrokken raakt bij de moord op de leden van de plaatselijke jachtvereniging. Er zijn weinig boeken met zo veel materiaal voor filosofische reflectie, maar mij trof het idee dat “iets wat het lichaam verlaat een stuk van de wereld achter zich aan zuigt en dat het, ongeacht of het nu goed of slecht was, schuldig of deugdzaam, een grote leegte achterlaat” (20).
De reden is het recente overlijden van mijn goede vriend en mediafilosoof Gerry Mehrtens, auteur van boeken zoals De nieuwe romijnen (1987), over het wereldprimaat van de Amerikaanse cultuur, Alles het einde (1990), over het optimisme en verval die weerspiegeld worden door de hedendaagse massacultuur, Oog om oor (2001), over de onttovering van de wereld in de gehypervisualiseerde samenleving, en Grand Tour (2008), over mystieke ervaringen en hoe die uit de moderne cultuur verdwenen. Hij zou genoten hebben van Tokarczuks boek, dat je net als zijn werk als een pleidooi voor de rehabilitatie van imaginatie en mystiek in een wereld die veracht wat het niet begrijpt kunt lezen.
Maar wat betekent het, dat het verscheiden van een persoon een stuk van de wereld achter zich aanzuigt? Om te beginnen moeten we mensen en dingen niet atomair denken, alsof wij allemaal losse elementen zijn die een ruimte vullen. Mensen zijn primair relationele wezens. ‘Ik’ ben niet iets gegevens maar word mede geconstitueerd door mijn relaties met anderen; mijn kind maakt mij tot vader en mijn vrouw maakt mij tot echtgenoot bijvoorbeeld. Die relatie constitueert niet alleen ‘mij’ maar ineen daarmee mijn wereld waarin ik met mijn vrouw en mijn kinderen een zinvol verband vorm, mijn huishouden als onderdeel van een bredere omgeving van relaties die mijn leefwereld uitmaken. Maar zoals ik mede word geconstitueerd door mijn relaties met anderen, zo word ik ook geconstitueerd door hun verscheiden. Als mijn vrouw bijvoorbeeld zou overlijden, dan zou ik ineen daarmee transformeren van echtgenoot tot weduwnaar. Het is in dit verscheiden, dat niet alleen een geliefde mij ontvalt, maar dat ook een stuk van de wereld – de wereld waarin ik leef als vader of echtgenoot - afgebroken wordt en een leegte achterlaat.
Dit idee geeft mij gelegenheid om te overwegen dat met Gerry Mehrtens dood niet alleen de eerste trouwe lezer van mijn werk gestorven is, niet alleen een man die mijn vroege liefde voor de Grieken doorbrak en de ogen opende voor de stijl van de Etrusken, drift van de Germanen en en wellust van de Romijnen. Belangrijker wellicht is dat onze vriendschap mij in staat stelde mijn recalcitrant-gereformeerde inslag te enten op zijn aristocratisch-romantische levensstijl om zo te worden wie ik ben. Maar als dit zo is, dan zuigt het verscheiden van een mens niet alleen een stuk van de wereld met zich mee. Ze wordt voorafgegaan door een stuk van mijn wereld dat door onze vriendschap leven ingeblazen werd en dat onafscheidelijk blijft ondanks zijn verscheiden. Ik troost me met die gedachte ter nagedachtenis van mijn lieve oude vriend. (meer blogs over literatuur en filosofie: https://vincentblok.wordpress.com/)