Metafoor voor je veilig voelen, de moederschoot

Hans Keilson (1909 – 2011) groeide op in een Joods gezin in Bad Freienwalde, gelegen in de deelstaat Brandenburg in het oosten van Duitsland. Na zijn studie geneeskunde in Berlijn, zag hij zich in 1936 gedwongen samen met zijn vrouw Gertrud naar Nederland te vluchten. In ‘Daar staat mijn huis’ haalt hij herinneringen op uit zijn jeugd, al geeft hij direct aan het begin van het boekje aan:

“Samen met de persoonlijkheid verandert ook de kwaliteit van de herinnering. … Mijn leven en mijn herinneringen zijn aangevreten door de rookwolken van de vernietiging. Ook deze notities, zelfs als ze gaan over aangenamere, gelukkig stemmende gebeurtenissen…”

In het besef dat zijn herinneringen dus gekleurd zijn, zoekt hij naar momenten waarop hij zich bewust werd van de subtiele manieren waarop mensen hem als anders gingen zien, en behandelen. Al op de middelbare school merkt hij dat klasgenoten zich anders jegens hem gaan gedragen.

“Het waren geen persoonlijk ervaren aanvallen en ook geen lasterpraatjes die mijn kinderwereld binnendrongen en hem verminkten. Het was meer iets algemeens, iets in de sfeer, wat zich in een vaak moeilijk te vatten samenhang uitte.”

Moeder Keilson komt uit een gematigd Joods orthodox gezin, terwijl vader nauwelijks een religieuze (Joodse) opvoeding heeft genoten. Ook het gezin Keilson valt ten dele prooi aan de moordpartijen van de nazi’s. Hans weet zich in Nederland met vervalste papieren tot 1944 redelijk vrij te bewegen en daarna is van onderduiken ook geen sprake. Hij is de Nederlanders dankbaar, al vermeldt hij tevens:

“Uit geen ander bezet land werden naar verhouding zo veel Joden aan de vernietiging prijsgegeven en kwamen er zo veel om. Geen ander westers land leverde relatief een zo groot contingent mensen voor de Duitse oorlogsmachine.”

Na de oorlog specialiseerde Keilson zich tot psychiater, waarop hij zich in eerste instantie richtte op Joodse kinderen. Zijn onderzoek naar hun trauma’s hielpen hem bij het verwerken van het verlies van zijn ouders. ‘Daar staat mijn huis’, geschreven begin jaren negentig, is een metafoor voor de plek waar je gelukkig bent, waar je je veilig voelt. En Hans Keilson voelde zich veilig in Nederland, daar waar zijn huis stond. ‘Daar staat mijn huis’ is een bijzonder document.