Hoe de pen levens kan ontnemen

Met haar derde roman De boekhandel van Algiers, won Adimi (1986, Algiers) de Prix Renaudot de lycéens evenals de Prix du Style. Ook in de Nederlandse pers werd dit boek lovend ontvangen. Dat geldt evenzo voor Kwade wind (2022). Daarin vertelt Adimi het verhaal van haar grootouders Tarek en Leïla.

Tarek is enig kind van een stomme moeder. Ondanks het feit dat zij niet kan spreken, heeft zij een knappe jongen uit het gehucht El Zahra aan de haak geslagen, al overlijdt deze rond de geboorte van hun zoon in 1922. Rond dezelfde tijd ziet Saïd het levenslicht. Aangezien diens moeder onvoldoende melkproductie heeft, wordt Saïd (ook) aan de volle borsten van de moeder van Tarek gelegd. De jongens groeien op als broers. Op zeker moment sluit de iets jongere Leïla zich bij de twee aan. Op veertienjarige leeftijd wordt het meisje uitgehuwelijkt aan een veel oudere man. Als zij na een jaar terugkeert naar het dorp, met haar zuigeling, spreekt het dorp schande van haar en haar familie. Met uitzondering van vroedvrouw Safia en de moeder van Tarek wordt zij door de vrouwen uit het dorp verstoten.

Saïd, zoon van een welgestelde imam, gaat op zeker moment in Parijs studeren. Voor de arme Tarek is een dergelijke mogelijkheid niet weggelegd. Hij wordt herder en blijft achter in het dorp. Toch zal ook hij de weg vinden naar Frankrijk, al is dat in dienst van het Franse leger waar hij wordt ingezet tegen de Duitsers tijdens WO-II. De Algerijnse soldaten worden, ondanks hun getoonde moed, door Frankrijk als tweederangs burgers beschouwd en door de bevolking geminacht en gediscrimineerd.

Als Tarek terugkeert uit de oorlog, trouwt hij Leïla. Hij vindt een baantje als manusje van alles bij filmopnames over de Algerijnse vrijheidsstrijd. Daarbij voelt hij zich ongemakkelijk, ondanks dat hij door de Italiaanse filmproducent Pontecorvo met respect wordt behandeld. Uit het huwelijk van Leïla en Tarek worden twee dochtertjes geboren, waarna Tarek in 1966 besluit naar Parijs te vertrekken om daar als gastarbeider te gaan werken en zo een zorgeloze toekomst voor zijn gezin te garanderen. Hij leeft uiterst spaarzaam, onder erbarmelijke omstandigheden, en keert eens per twee jaar terug naar El Zahra. Daar wordt nog een tweeling geboren.

“En zo verliep zijn verlof: Leïla en hij probeerden de verwijdering te overbruggen die tussen hen was ontstaan, de drie jongste dochters keken naar die grappige man van wie hun was gezegd dat het hun vader was, en de oudste kankerde terwijl de buren naar haar keken en op alles wat ze aantrok commentaar leverden.”

Op zeker moment houdt de man het niet meer uit in Parijs en besluit hij contact op te nemen met Pontecorvo. Wonderbaarlijk genoeg houdt deze zich aan zijn afspraak en bezorgt hij Tarek een baan in Rome waarvan hij niet had durven dromen. Alles gaat hem voor de wind tot het moment dat hij een telegram van Safia ontvangt en hij met klem wordt verzocht direct naar huis terug te keren. Eindelijk had hij ‘de kwade wind’ van zich afgeschud, en nu dit…

“Ik heb twee keer in een oorlog gevochten, ben twee keer thuisgekomen, maar nog steeds onder het stof en kan me er niet van ontdoen. Het is mijn hoofd en mijn hart binnengedrongen. Het is de kwade wind die dat vervloekte stof meevoert waar ik maar niet van afkom.”

Saïd heeft zich tot schrijver ontpopt, de eerste die een roman in hun moerstaal publiceert. Het is een autobiografie waarin Leïla en Tarek de hoofdrollen spelen. De schande voor de twee is te groot om langer in El Zahra te blijven.

“Saïd heeft ons gedood, begrijp je dat? Wat er na de dood is, weten we nu. Geen paradijs of hel. Het is de toestand waarin wij nu verkeren, als een soort schimmen van de werkelijkheid. De verbeelding van een schrijver wordt dus sterker en belangrijker gevonden en meer gerespecteerd dan het leven van twee mensen? Is dat nu wat ze literatuur noemen? Zich het leven van kleine lieden als wij toe-eigenen en ze opvoeren in een boek?”

In de roman speelt de zucht naar vrijheid een belangrijke rol. Vrijheid om de Arabische taal te mogen spreken (verboden door de Franse kolonisator), bevrijding van het fascisme, de vrijheidsstrijd tegen de kolonisator (Tarek sluit zich in 1957 aan bij het FLN, het Front de Libération Nationale) en tot slot de strijd tegen het fundamentalistisch islamisme, het Front Islamique du Salut.

“ZIJ DIE STRIJDEN MET DE PEN, ZULLEN STERVEN DOOR HET ZWAARD.”

Met Kwade wind heeft Adimi haar grootouders een stem gegeven. Bovendien beschrijft het de worsteling van een volk voor vrijheid en haar strijd voor een rechtvaardige, democratische staat. Iets wat Algerije tot op de dag van vandaag nog nauwelijks gegeven is…