Melancholie in beste Russische traditie

Bijna twintig jaar heeft Paustovskij (1892 – 1968) gewerkt aan zijn debuutroman: De romantici. Het boek handelt over vier jonge vrienden. Zij dwepen met de kunsten: poëzie, proza, muziek en beeldende kunst. Zwerven, verre kusten bereiken, zien zij als ideaal. En toch zijn ze het meest gelukkig als ze samen zijn, om gevieren elkaar te vertellen over hun verlangens en hun afkeer van bureaucratisch tsaristisch Rusland.
Hoofdpersoon Maksimov – alter ego van Paustovski – wil schrijver worden. Hij is verliefd op de Tataarse Chatidzje, maar verlaat haar om pas terug te keren als hij een boek heeft geschreven. Voor inspiratie, zowel door waarneming als door de ervaring van eenzaamheid, vertrekt hij naar Moskou en leidt daar inderdaad een eenzaam bestaan. Dan kruist de vileine actrice Natasja zijn pad. Ze verleidt hem, en Maksimov is niet tegen haar grillen bestand, ondanks dat Chatidzje altijd de zijne zal blijven.
Op zeker moment zijn de twee muzes van elkaars bestaan op de hoogte, Maksimov speelt daarin open kaart. De twee dames ontmoeten elkaar en begrijpen waarom Maksimov op ‘die ander’ verleifd is. Chatidzje, de onschuldige, omarmt Natasja, de boosaardige.
Als de oorlog uitbreekt, wordt Maksimov naar het front gestuurd waar hij als ziekenbroeder aan de slag gaat. Slechts één van zijn oude vrienden, Aleksej, is nog in leven. De twee ontmoeten elkaar aan het front en slepen elkaar door de oorlog heen. Dit deel van het boek is enigszins vergelijkbaar met bijvoorbeeld Im Westen nichts neues (Erich Remarque), al belicht het nu de Russische kant van alsmaar terugtrekken.
De romantici is een melancholisch verhaal in de beste Russische traditie. Vergelijk de stijl met die van Isaak Babel. Het boek is grotendeels autobiografisch en het wordt – zeer passend – afgesloten met een nawoord van zoon Vadim Paustovski.