Je reist om thuis te komen

Viktor Mann (1890 – 1949) was het nakomertje in de beroemde schrijversfamilie uit Lübeck. Als kind beschouwde hij zijn broers Heinrich (1871 – 1950) en Thomas (1875 – 1955) als ooms. Thomas werd als eerste van de twee schrijvers uit de familie beroemd via zijn roman -Buddenbrooks, Verfall einer Familie- (1901). Het boek handelt over een oud en voornaam geslacht in Lübeck, over het wel en wee van de gezinsleden, waarvoor Thomas Mann zich liet inspireren door zijn eigen familie. -Im Schlaraffenland. Ein Roman unter feinen Leuten- (1900) vestigde de faam van Heinrich Mann, al is diens ster nooit zo hoog gestegen als die van Thomas, die op 54-jarige leeftijd de Nobelprijs voor de literatuur ontving.
-We waren met zijn vijven- (er waren nog twee zusjes, Julia en Carla) is de autobiografie van Viktor. Dat leven op zich is boeiend genoeg. Viktor schetst een helder beeld van het leven van de elite rond de eeuwwisseling (van 19e naar 20e), van de onverwachte Grote Oorlog en wat daarvan de gevolgen waren voor zowel de gewone man als voor de gegoede burgerij. Ineens verdampen alle vergaarde financiële middelen ten gevolge van een torenhoge inflatie. Mann beschrijft de tegenstellingen die (konden) ontstaan binnen een en hetzelfde gezin met betrekking tot de aanloop naar WO-II. Heinrich en Thomas vertrekken naar het buitenland, Viktor dient in het leger van het Derde Rijk. De boeken van zowel Heinrich als Thomas, bepaalde essays en redevoeringen, zijn gedurende deze gehele periode door het verhaal van Viktor verweven. Daarbij worden personen en situaties geduid, leren we op wie bepaalde romanpersonages zijn gebaseerd. En leren we via hun werk de tijdgeest te interpreteren. In die zin is -We waren met zijn vijven- te lezen als secundaire literatuur voor de liefhebbers van het oeuvre van beide beroemde auteurs.
Het is beklemmend zoals Viktor de opkomst van Hitler beschrijft: een man die uitsluitend schreeuwend communiceert, zonder enig gevoel voor humor, die de elite de schuld geeft van alles wat er is misgegaan, die de onderbuik gevoelens van het volk prikkelt of zelfs creëert. Parallellen met onze tijd zijn helaas onontkoombaar. Wilders, Poetin, Erdoghan, en ga zo nog maar even door.
Ergens rond 1948 schrijft Viktor Mann: “Je reist om thuis te komen.” Helaas is dat niet alle Manns gegeven. Na de zelfverkozen dood van Carla is moeder Mann vooral bezig haar kinderen weer thuis te krijgen, terwijl zij zelf steeds verder verloren raakt van een thuis en in haar laatste levensjaren vaak niet langer dan enkele maanden op hetzelfde adres woont. Ook de twee schrijvers ontberen een daadwerkelijk thuis. In die zin is Viktor wellicht de enige die nog van een zeker thuis kan spreken, ook al kan hij daar niet erg lang van genieten.
-We waren met zijn vijven- verscheen in 1949, twee maanden voordat Viktor overleed. Het is een uiterst boeiend relaas, waarna je er niet meer aan kunt ontsnappen werk van Thomas, of toch maar Heinrich?, te gaan (her)lezen. Om je te helpen is een complete bibliografie van beide auteurs achterin het boek opgenomen.