De kunst van het verhalen vertellen

Het is vreemd dat in Nederland zo weinig verhalenbundels worden gelezen, dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld de Angelsaksische of de Duitse literaire wereld. ‘Wilde rozen’ is maar een dunnetje, vijf verhalen in 120 bladzijden. Probeer dat nu eens, want het zijn pareltjes! Hier volgt een korte impressie van de vijf.

Etiketten voor koloniale waren (1924)
Twee mannen ontmoeten elkaar aan een haven in een Turkse plaats. De ene heeft decennia illustraties in steendruk vervaardigd voor promotie van de meest uiteenlopende producten. Ooit heeft een orthodox Joodse stadgenoot hem het beloofde land voorgespiegeld, Palestina. Al negen jaar is hij daarnaar op weg, waarbij hij zijn vrouw en dochtertje verliest.

“Wij verlieten dus toch Kiev en reisden naar Vinnitsa. Daarmee waren we tenminste zo’n driehonderd kilometer dichter bij Palestina.”

Wellicht overbodig te schrijven dat de man dit land nooit zal bereiken.

Het sterrenbeeld Jachthonden (1936)
Een Frans observatorium in de Spaanse Pyreneeën. Beneden, in de valleien en verder landinwaarts, heerst een burgeroorlog. Een groep fascisten keert zich tegen de regering van de Tweede Spaanse Republiek. Op één man na heeft men er geen benul van, daar op die uitkijkpost hoog in de bergen. Onverwacht verschijnt er een vlieger aan de horizon, achtervolgd door een razende orkaan. De gevolgen van de hulp die de oude onderzoekers bieden, kent geen weerga. Ook zij zijn gedwongen de wapens op te pakken.

Een druilerige dageraad (1945)
Midden in de nacht legt een radarboot in Navoloki aan, een nietig stadje aan de rechter oever van de Wolga, zo’n tweehonderdvijftig kilometer ten noordoosten van Moskou. Aan boord de veertigjarige Koezmin, herstellend soldaat. Hij heeft een brief bij zich voor de geliefde van ene officier Basjilov. In zijn hele leven heeft Koezmin iemand meegemaakt die zich zorgen om hem maakte, ook zelf heeft hij niemand ooit liefgehad. En dan ontmoet hij, in die duistere nacht, de bevallige Olga Andrejevna. Zij besluit hem terug naar de radarboot te brengen.

‘“Laten we dan maar nu afstand van elkaar nemen,” zei ze. “Verder dan hier loop ik niet met u mee.
Koezmin keek haar aan. Vanonder haar hoofddoek zagen haar ogen hem strak en ontroerd aan. Was dan nu toch echt het moment aangebroken waarop dit alles al weer verleden tijd was en in haar en in zijn leven tot het domein van de kwellende herinneringen ging behoren?’

Wilde rozen (1951)
Wederom een melancholisch verhaal zoals alleen de Russen van weleer dat konden. Masja Klimova, afgestudeerd bosbouwkundige, vertrekt naar het oosten om daar bij de bosbouw te helpen. Op de boot onderweg naar Kamysjin ontmoet zij een eigenaardige piloot. Tijdens een tussenstop gaan zij samen van boord en plukken wilde bloemen. De piloot vertelt haar:

“Ik heb alles wat ik gezien, gedaan en gedacht heb, eens opgeschreven. Vervolgens heb ik me afgevraagd of ik wel juist geleefd heb en wat ik fout heb gedaan, en ik heb eens bekeken wat het leven me uiteindelijk heeft gebracht.”

Later, als enige vrouw in de rauwe omgeving van bosbouwers, overdenkt ze zijn woorden en haar eigen leven. Plotseling verschijnt er een bestrijdingsvliegtuigje aan de horizon.

De Iljinskikolk (1964)
De natuurliefhebber in dit verhaal beseft tot zijn spijt dat hij niet alle bloemen en planten op aarde kan leren kennen. Tijdens een reis naar zijn favoriete bestemming, de Mediterrane, beseft hij dat het misschien wel belangrijker is de flora in zijn directe omgeving te kennen en op waarde te schatten en hij krijgt heimwee.

“De door vele duizenden jaren uiteengereten, door de verzengende hitte gehamerde kusten van Corsica, de vestingwerken die als doornen uit het eiland staken, het scharlakenrood van onbestemde struiken, de stortvloed van blauw mediterraan licht dat door een onzichtbare hemelse dijk gebroken was en zich met zijn volle gewicht op het eiland stortte, dit alles kon mijn gedachten niet losmaken van de kleine vochtige vallei aan de Iljinskikolk, waar het naar waterscheerling rook en waar een eenzame manshoge distel stond, als geharnast en gepantserd, ongenaakbaar met zijn opgezette doornen.”

‘Wilde rozen’ is een prachtig voorbeeld van de kunst van het verhalen vertellen in de melancholische Russische traditie van Babel, Tsjechov en Tolstoj!