Debuut dat er mag zijn

Dat de in Zweden veelgeprezen en bekroonde onderzoeksjournalisten Lena Sundström en Jens Mikkelsen elkaar niet zo heel erg goed kenden, was voor eerstgenoemde geen belemmering om contact met haar collega op te nemen en hem te vertellen dat ze samen een misdaadroman zouden schrijven. De laatste was hier helemaal niet enthousiast over, maar hij is toch overstag gegaan. Hun samenwerking leidde ertoe dat in 2024 hun gezamenlijke debuut Fristaden (Vrijstaat, 2026) werd uitgebracht en dat vervolgens bekroond werd als beste Zweedse thrillerdebuut van dat jaar.

Op het ochtendjournaal hoort journalist Sven Nygren dat Rebecca Rönn, een bekende beleidsmaker uit Malmö, wordt vermist. Als later haar lichaam wordt gevonden, neemt de politie aan dat ze beroofd en vermoord is. De vermoedelijke dader wordt snel gegrepen en daarmee is de zaak afgedaan. Nygren denkt er echter anders over en gaat op onderzoek uit. Na verloop van tijd krijgt hij hierbij hulp van voormalig buitenlandcorrespondent Anne Suyin en samen komen ze erachter dat er veel meer aan de hand is dan aanvankelijk leek.

Aan het begin van het verhaal, waarin al een klein beetje dreiging te bespeuren valt, worden de diverse personages geïntroduceerd zodat de lezer op dat moment een globale indruk van hen krijgt. In de loop van de plot kom je geleidelijk aan meer over de meeste van hen te weten, met als gevolg dat de belangrijkste twee (de journalisten Sven Nygren en Anne Suyin) uiteindelijk behoorlijk goed uitgewerkt zijn. Het tweetal heeft een gezamenlijk verleden en de spanning die daarmee gepaard gaat, is vanaf het ogenblik dat ze elkaar weer tegen het lijf lopen bij iedere nieuwe ontmoeting voel- en merkbaar, ondanks dat ze daarnaast ook op een professionele manier met elkaar omgaan.

Vrijstaat is een typische Scandinavische thriller, want het tempo ligt over het geheel bezien niet ongelooflijk hoog en de auteurs brengen verschillende maatschappelijke thema’s onder de aandacht van de lezer. Enkele voorbeelden daarvan zijn de vluchtelingenproblematiek, populisme en dakloosheid. Door deze items te benoemen en ze in het verhaal te verwerken, komt de gebeurtenissen die plaatsvinden behoorlijk realistisch over. Er worden eveneens diverse situaties geschetst waar een normaal mens met zijn gezonde verstand niet bij kan. Deze scènes zijn dermate afschuwelijk dat je er feitelijk geen woorden voor hebt en je je afvraagt of zoiets in de echte wereld ook voorkomt. Je hoopt en verwacht van niet, maar geheel ondenkbeeldig is het evenmin.

De auteurs leggen de nadruk vooral op het grondige onderzoek dat de journalisten verrichten – gezien hun eigen achtergrond zoeken ze het dus dicht bij huis – en naarmate de ontwikkelingen vorderen, beginnen hun naspeuringen, en daardoor het verhaal zelf ook, meer en meer te intrigeren. Tevens zijn er verschillende wendingen, spannende momenten en enkele verrassingen, overigens alle zonder dat de lezer écht op het verkeerde been wordt gezet. Niettemin weet je nergens waar je aan toe bent, want daarvoor is het gelukkig allemaal te onvoorspelbaar. Het eind lijkt enigszins dood te bloeden, maar de auteurs geven daar toch nog een draai aan waardoor een en ander anders verloopt dan je aanvankelijk aannam.

Dankzij de bijzonder toegankelijke en vlotte schrijfstijl van het schrijversduo vlieg je door de thriller heen, ondanks dat de omstandigheden niet altijd even florissant zijn. Vrijstaat is derhalve een debuut dat er mag zijn en waarvan je absoluut niet merkt dat dit het eerste boek van de auteurs is.