Naar de pijnlijke kern

De opdracht die je als schrijver zou kunnen hebben: inzicht krijgen in wat er toe doet in je leven, zoals de studievriend en ook latere vriend Bart Winters steeds aan de hoofdpersoon en ik-figuur Thomas en diens andere vriend Hans Fontein voorhield, de waarheid en niet zozeer de werkelijkheid. Dat is wat er in het hoofdstukje ‘Hoe te leven’ staat, dat begint met de hoofdpersoon die woedend de deur heeft dichtgesmeten achter zich, zijn vrouw Aimée verwijtend dat hij zo niet kan leven, als hij het niet kan onderzoeken. Er is ook nog een hoofdstukje ‘Door iets los te laten’ waarin de hoofdpersoon na zijn gymnasiumtijd ook nog (of eigenlijk eerder nog dan in zijn studietijd) van zijn opa hoort wat belangrijk is: de kleine dingen, en door andere dingen los te laten. En het eerdere hoofdstuk ‘het rode sprookjesboek’ hoort mogelijk ook daarbij - ter bevordering van deze gedachte: zijn vader geeft hem - 20 jaar nadat hij het zelf kocht - Camus cadeau, De mythe van Sisyphus, waarin de vraag of het leven de moeite waard is.
Deze gedachtenlijn leek mij althans leidend, ik zocht er naar, ik denk niet dat de schrijver het als terloops erin geweven heeft.

Maar wat betekent zoiets dan, de waarheid en niet de werkelijkheid, het is meer romantisch en individueel, ‘ik vertel je mijn waarheid’. Het kan ook niet anders in fictie. Maar goed, bedoeld wordt waarschijnlijk dat het de menselijke waarheid is, de beleefde werkelijkheid, de interpretatie is belangrijker dan het feit.

Hoewel de roman dus niet zo begint met al deze overwegingen, maar met de verhuizing van Arnhem naar Amsterdam en jeugdherinnering aan de hand van foto’s, vroeg ik me na lezen ook af waar de beschreven liefdes dan in passen, waar het boek vol van is. De liefdes van de meisjes dan die ook een achternaam kregen, een klein aardig detail. Die lijken meer op een illustratie van omgang met ‘de ander’, en ten eerste misschien wel om de lezer te overtuigen van zijn kunnen. Het is tegelijk een illustratie van gebreken, bijvoorbeeld met een studiemeisje Julie Prinsen waar hij zich steeds tegen verontschuldigt, en waar de schrijver dan een concept onder bouwt dat dat uit een permanent schuldgevoel ontstaat. Het schuldgevoel dat is ontstaan in zijn jeugd, tegelijk met een verbroken band met zijn ouders toen hij als driejarige in het ziekenhuis was opgenomen met meningitis. Daar is de angst voor verlating ontstaan, terwijl de psychiater het later angst voor acceptatie zal noemen.

Hier is dus niet alleen een ‘waarheid’ werkzaam maar ook een verschuiving naar motieven, een excuus, bijna een disclaimer. Er zit schuldgevoel achter.

De rol van Klaske (zonder achternaam) is bijzonder, de vriendin uit Arnhem met wie hij jaren is, die uiteindelijk niet meer is dan iemand van wie hij al weet dat hij haar gaat verlaten. Daar komt veel samen, schuld, geen kinderen, en verlating. Dat is dan echter niet alleen een verbroken band, daar zit nog meer achter en de schrijver laat dat niet meteen zien, het is iets waar de lezer achterkomt.

Klaske is geen Lin Mitchell, het meisje waar hij de lezer moeizaam mee kennis laat maken, om vervolgens te vertellen dat ze 13 was toen hij haar voor het eerst zag, als 20 jarige. En steeds groter wordt ze, steeds belangrijker, al ziet hij haar daarna 8 jaar niet meer. Ze komt gedurende het hele boek echter terug.
Ook in het gesprek wat de hoofdpersoon zal hebben met Bart in Praag, in het begin aangekondigd maar uitgesteld, zal het in het hoofdstukje ‘zoekende tocht’ over Lin gaan, daar ook weer niet precies, maar we weten het, over het kind en de schuldvraag. Daar hebben we Kafka niet voor nodig.

Ik vond het een mooi aspect van het boek, je eigen motieven vinden, ook al zijn ze pijnlijk.

In zijn taal (en waarschijnlijk karakter) wil Verbogt vertederend zijn. Het is zijn kracht waarschijnlijk (heel aimabel) en meteen zijn manco, hij wordt er - in een droom - ook gewoon een kantoorpand mee ingeduwd. Zijn nieuwe vrouw Aimée waarschuwt hem er voor.